تبلیغات
٠• شیخ مصطفی صدقیانی •٠ - فلسفه رسانه چیست؟ 2
٠• شیخ مصطفی صدقیانی •٠
٠• شیخ مهرداد صدقیانی •٠
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) :

آرام باش، توكل كن، تفكر كن،
سپس آستین ها را بالا بزن، آن گاه
دستان خداوند را می بینی كه زودتر از
تو دست بكار شده اند.

مدیر وبلاگ :شیخ مصطفی صدقیانی ↩
مطالب اخیر
نظرسنجی
نظر شما عزیزان در مورد این وبلاگ؟





فلسفه رسانه چیست؟


۴.۲ نظریات، مکاتب و مسایل فلسفه رسانه 

با توجه به تقسیم بندی نمودار شماره ۱، مکاتب مختلف حوزه مطالعات نظـری ارتباطـاتو رسانه شناسی،  بهنحوی در یکی از اقسام آن قابل        موقعیتیـابی اسـت. در           عـینحـال، بـا  توجه به اهمیت مکاتب فلسفی رسانه، صرفاً به چند مـورد از مهـم تـرین مکاتـبفلسـفه  رسانه اشاره می شود. بدیهی است هدف این نوشته، بررسی و یا، حتی، توصـیف اجمـالی این نظریات نیست بلکه صرفاً توجه به این موضوع در تـدوین ادبیـات کلـی ایـن دانـشجدید است.  

از میان نظریات مختلف و متنوعی که در حوزه مطالعـات نظـری و فلسـفی رسـانه هـا،ارتباطات و وسایل ارتباط جمعی گفته شده است، آنچه ذیلاً، فقط در حد فهرسـت نویسـیعنوان می شود، در خور توجه به صورت یک نظام علمی و مدرسه و مکتب فکری منسجم و مدون است که آن را از حد نظریه ای صرفاً فردی و یا تحلیلی و یا انتقادی خارج  میکند. 

آنچه به حوزه فلسفه رسانه (با تأکید بر رسانه های مدرن که پیشینه و خاستگاه پیدایش ایـندانش در کنار علومی چون فلسفه ارتباطات و یا فلسفه وسایل ارتباط جمعی است) مربوط می شود، از چند مدرسه مهم فکری می توان یاد       کـرد. مکتـب کلمبیـا، مکتـب فرانکفـورت،مکتب شیکاگو، مکتب تورنتو و مکتب مطالعات فرهنگی بریتانیایی، مهـم تـرین نظـام هـایفکری مطالعات فلسفی رسانه ای را تشکیل  می    دهـد. نقـاط اشـتراک و هـ مچنـین، مباحـثچالش انگیز و مهمی در این مکاتب و در میان           صاحبنظران آنها وجود دارد. بـرای نمونـه،تعارض ایدئولوژیک مکتب فرانکفورت و کلمبیا و یا تفاوت مبنایی روش شناختـــی مکتب شیکاگـــو و کلمبیا دربــــاره مـــیزان اعتبار قوم نگاری در مقابل تحقیقـات میـدانی و یـا بررسی میزان تأثیر تکنولوژی در کنار تأثیر متن و مسایل مختلف و گســــترده دیگـــــر، اهمیت مبنایـــــی این گرایش های علمـــی را روشــن می سازد.(Kats, 2003)  در حوزه فلسفه ارتباطات نیز از این نظریات می توان نام برد. نظریه هـای علـم الاجتمـاعی،نظریه های هنجاری، نظریه هـای کـاربردی و نظریـه فهـم متعـارف. در ذیـل نظریـه هـایهنجاری، که از اهمیت بسیار زیادی برخوردار اسـت، بایـد بـه نظریـه اقتـدارگرا، لیبـرال،مسئولیت اجتماعی، توسعه گرا و مشارکت دموکراتیک    رسانهها نیز توجه کرد.( همان)در ذیل فلسفه وسایل ارتباطات جمعی نیز باید به این مکاتب و نظریـات توجـه کـرد.

مکاتب پست مدرن و پساساختارگرا، مارکسیسم جدید،  نشانهشناسی ساختارگرا، فمنیسـمفرانسوی، سمبولیسم، فرهنگ محوری، هرمنوتیک و تئوری سیستم احیاءگری. 

تردیدینیست که هر کداماز این نظریات و مکاتب محتـاجبحـثوبررسـی فـراواناست و هدف از ذکر آن در این نوشته، صـرفاً تحدیـد مباحـث ایـن حـوزه علمـی جدیـدمی باشد. هم چنین، روشن است که آنچه در این اقسام گفتـه شـده اسـت، در مـواردی هـمپوشانی دارد که جای بحث آن در این نوشته با هدف مشخصی که دنبال مـی کنـد، نیسـت.

ضمن آنکه به نظر راقم این سطور، نمودار شماره ۱، نمودار مناسبی جهت توجه به مکاتـبو نظریات اصلی حوزه مطالعات          رسانهای و ارتباطی است. 

و اما، لازم است چند    کلمهای هم درباره مسایل دانش جدید فلسفه رسـانه گفتـه شـود.

قبل از آن باید تکرار کرد که در مطالعات میان رشته ای نوین، به خصوص، با ظهور روش ها و مبانی جدید علم پژوهی، امکان و یا ضرورت یافتن زنجیره و محور اساسی مسائل از میان رفته است، و به جای آن فقط باید به دنبال شباهت خانوادگی تعدادی مسئله با هـم گشـتکه مسایل اصلی یک علم را تشکیل دهند، گرچه، برخی و یا تمـامی آن مسـایل بتواننـد درشباهت خانوادگی دیگری نیز با تعدادی مسئله دیگر قرار گیرند. در اینجا بر اساس آنچه در ابتدای این نوشته درباره ماهیت و روش این دانش گفته شد، و صـرفاً، بـر اسـاس اولویـتذهنی مولف به تعدادی مسئله مهم در دانش فلسفه رسانه       فهرستوار  اشاره  میشود. 

  • معنا، هویت معنا (واحد یا متکثر) و امکان انتقال معنا در نسبت با رسانه های مدرن از یک سو، و علوم شناختی از سوی دیگر.
  • خاستگاه و مبانی و پی آمدهای پدیده بازمیانجیگیر (Remediation)، به خصوص، در نسبت با تقسیم بندی رسانه های طبیعی (ارتباطات کلامی و غیرکلامـی )، رسـانه هـایاختراعی (کتاب، نقاشی، مجسمه سازی) و رسانه های ماشینی (تلفن، رادیو، تلویزیون، فیلم، کامپیوتر، فضای دیجیتال، واقعیت مجازی).
  • مبانی فلسفی حاکم بر روش های کمی و کیفـی تحقیـق در ارتباطـات، بـا تأکیـد بـرتأثیرات شناختی رسانه ها، واکنشهای شناختی به رسانه ها و تأثیرات رفتاری       رسانهها. 
  • مبانی فلسفی نظریه های ریاضیاتی ارتباط، (شانن، امکان کامل انتقال پیام)، نظریه هـایانتقالی ارتباط (انتقال پیام و اندیشه و یا خلق معنا با رویکرد انتقـادی ) و نظریـه هـایهرمنوتیکی (عدم امکان انتقال معنا و بی اهمیتی آن) .
  • خاستگاهها و پیآمدهای مرگ وب و تولد همگرایی (Convergence)  رسانهای. 
  • تبیین ویژگی های ذاتی رسانه های جدید بـا تأکیـد بـر بـی واسـطگی(Immediacy) ، بازمیانجیگری و فرارسانه ای (Hypermedia)
  • ماهیت و ویژگی های واقعیت مجـازی و نسـبت بـه آن بـا وسـایلارتبـاط جمعـیمختلف، ( با تأکید بر شبیه سازی، تعامل، ارتباطات (رسانه ای) شـبکه ای، حضـور ازراه دور، فرو رفتگی و …)
  • هویت مجازی و هویت حقیقی و همانند سازی واقعیت با نشانه هـایی از واقعیـت وهویت واقعیت  رسانهای  
  • مبانی هستی شناختی و معرفت شـناختی مکاتـب اصـلی فلسـفه هنـر بـا تأکیـد بـر زیباییشناسی مبتنی بر همگرایی مکاتب مختلف.
  • مبانی فلسفی و تأثیرات اجتماعی سه مکتب پوزیتوسیم (اگوست کنت و دورکـیم )، مکتب علوم اجتماعی تفسیری و علوم اجتماعی انتقادی.
  • ساختارهای اجتماعی و مبانی فکری تحول وسایل ارتباط جمعی با تأکید بر افزایش قدرت پیش بینی و توجه به تاریخ انگاری در تحول و مسایل ارتباط جمعی.

جدول شماره ۱.       مهمترین تحولات تکنولوژی         رسانهای 

 Videotape

  ۱۹۵۶

انتشاراولینروزنامهمنظم(آلمان)

  ۱۶۰۹

ماهواره

 ۱۹۵۷

عکاسی

  ۱۸۳۹

تلویزیونماهوارهای

 ۱۹۶۲

تلگراف

  ۱۸۴۴

ویدئو VHS

 ۱۹۷۶

تلفن

  ۱۸۷۶

Walkman

 ۱۹۷۹

نمایشفیلمعمومی

  ۱۸۹۵

(Cable News Network)(C.N.N)

 ۱۹۸۰

رادیوترانزیستوری

  ۱۸۹۵

(Music Television) M.TV

 ۱۹۸۱

تلویزیونترانزیستوری

  ۱۹۱۱

دیسکتفشردهصوتی

 ۱۹۸۲

رادیوبرودکست (برنامهای)

  ۱۹۲۰

Apple Macintashکامپیوترهاینسل

 ۱۹۸۴

تلویزیونبرودکست (برنامهای)

  ۱۹۳۶

Web

  ۱۹۹۱

کـــــامپیوترالکترونیکـــــیبرنامهریزیشده

  ۱۹۴۵

  • اصلموجبت تکنولوژیو جبرگرایی رسانه ای و اراده انسان، ماهیتتکنولوژی نوین و نسبت آن با پروژه روشنگری غرب به عنوان خاستگاه های رسانه مدرن و تـأثیر آندر تولید واقعیت های مدرن.
  • متافیزیک و تکنولوژی رسانه ای و غلبه تفکر محاسباتی در مقابل اندیشه تأملی.
  • بررسی مبانی معرفت شناختی رسانه های مدرن در تکوین و تولیـد ادراکـات انسـانیجدید.
  • مطالعات فرهنگی و رسانه شناسی با تأکیـد بـر نظریـاتی از قبیـل: صـنعت فرهنـگ،فرهنگ دیجیتال، فرهنگ و چرخش تصویری و نسـبت آن بـا مدرنیسـم و فرهنـگتصویری انسان دوره جدید و فرهنگ سایبر.
  • گراماتولوژی رسانه، تحلیل ساختار متن و رابطه بین زبان مکتوب و زبان شفاهی، زبان طبیعی و نسبت آن با زبان  رسانهای، تقدم یا تأخر زبان نوشتاری بر زبان           رسانهای.
  • بررسی ذات شناسانه وسایل ارتباط جمعی در نسـبت بـا منـابع معرفـت و ادراکـاتمختلف انسانی.
  • نظریه آشوب و نسبت آن با مکانیسم تولید و خلق ادراکات و باورهای انسانی توسط رسانههای مدرن.
  • اخلاق تکنولوژی و رسانه های مدرن در نسبت بـا تولیـد پیـام و نظریـات متفـاوتارتباطی.
  • زیباییشناسی مدرن و نسبت آن با زیبایی شناسی سنتی.
  • مبانی مطالعات فلسفی و هستی شناختی و معرفت شناختی و نقد فیلم، واقـع گرایـی وضد واقعگرایی در سینما.
  • نسبت ژانرهای مختلف در تحقق خارجی (برای مثال، نسـبت خشـونت رسـانه ای و خشونت حقیقی).
  • پراگماتیسم رسانهای و تأثیر فلسفه پراگماتیسم امریکایی بر رسانه های جدید.

به این فهرست، صدها مسئله مهم مبناساز در فعالیت های رسانه ای نیز  میتوان اضافه کرد.

انتخاب این عناوین به نظر راقم این سطور از نیازهای مطالعات رسانه ای کشور است. 

شایان ذکر است که در این مرحله از خردسالگی دانش فلسفه رسانه، جا دادن این مسائل در یک تقسیم کار مناسبی نیست، ولی شاید بتوان این نوع مسائل را  در دسته بندی چهارگانه ذیل مورد توجه قرار داد. 

مسایل دانش فلسفه رسانه: 

  1. مباحث  هستیشناختی  رسانهای 
  2. مباحث  معرفتشناختی  رسانهای
  3. مباحث  زیباییشناختی  رسانهای
  4. مباحث اخلاقی  رسانهای 

بر اساس آنچه که گفته شد، خانواده و بستگان درجه یک و درجه دو این دانش نیـز تـاحدودی روشن است. دانش فلسفه رسانه با علومی چون: ارتباطـات،فلسـفه  هنـر،فلسـفه  تکنولوژی، معرفت شناسی، فلسفه ذهن، فلسفه علوم شناختی، مطالعـات فرهنگـی، ارتبـاطنزدیک و با علوم دیگری چون: فلسفه، روان شناسی، فلسفه علـوم اجتمـاعی، فلسـفه علـم،فلسفه های تحلیلی و قاره ای، منطق، فلسفه فیلم ارتباط دورتر و در عین حـال، مهمـیدارد.

بررسی میزان تأثیر و تأثر هر یک از این دانش ها بر فلسفه رسانه تا قبل از تکون کامـل ایـندانش غیرلازم و حتی، مخل به نظر می رسد. 

فلسفه رسانه، گسترش مرزهای دانش یا نیاز بومی کشور 

آخرین عنوان مهم در این نوشته به جواب به یک سـوال اختصـاص دارد. قبـل از آن  لازم است توجه شود در اوایل انقلاب موج تدوین علوم بومی و به طور دقیق تر، علـوم انسـانیاسلامی، به قدری قوی بود که  عدهای به طرز کاملاً افراطی نسبت به این موضوع حساسیت داشتند، بگذریم از اینکه برخی از همین گروه به جایی رسیدند که نـه بـرای علـوم انسـانیاسلامی و نه، حتی، برای علم بومی معنایی قایل شدند. 

در این قسمت به دنبال طرح معناداری و یا بی معنایی علـم بـومی نیسـتم و خواننـدگانعلاقه مند را، به هیچ وجه، به آن بحث بیهوده توصیه نمی کنم. اما، مشخص است که کشـورما نیازهای مشخصی هم در حوزه نظری و هم در حوزه عملـی دارد کـه تشـخیص آنهـا وترتیب بندی و اولویت گذاری آنها هم کار پیچیده ای نیست، گرچه تدوین برنامه و           سختتـراز آن جهت گرایی و حرکت  ذیربط و به ویژه دانشـگاه هـا بـر آن اسـاس، پیچیـدگی هـا ومشکلات بسیار زیادی دارد که ناشی از ضعف و سـوء مـدیریت در برنامـه هـای علمـی وپژوهشی کشور است. 

در مورد دانش فلسفه رسانه نیز، اگر چه، گسترش مرزهای دانش و ورود در حیطه های جدید میان رشته ای در نفس امر، کار ارزشمندی است، هدف از فعالیت های اخیری کـه دربرخی مراکزشروع شده و موردتوجه قرار گرفته است، پاسخگویی به نیازهـا و خلاءهـایمطالعات نظری کشور است که اطمینان است در صورت تداوم، تأثیرات شگرف و فراوانـیبر جای خواهد گذاشت.  تردیدی نیست که در صورت بسط و گسترش دانش تازه تأسـیسفلسـفه  رسـانه و ارائـهنظریات جدید متناسب با شـرایط و هنجارهـای رسـانه ای کشـور، جهـش و تحـول عظیمـیدرکارکردهای رسانه در تناسب آن با معانی و مضامین و پیام های مختلف به وجود خواهد آمد. 

منابع

پایا، علی ۲۸۳۱٫ فلسفه تحلیلی: مسایل و چشم ،اندازها تهران: انتشارات طرح نو  زیباکلام، سعید۰۸۳۱٫ “آیا  روشهای علوم اجتماعی باید از روشهای علوم طبیعی تبعیت کند؟”، مجله نقد و

،نظر سال پنجم، شماره اول و دوم. 

گادامر، هانس گئورگ ۴۸۳۱٫ مکتب فرانکفورت و ،نیچه ترجمه حامد فولادوند، تهران: انتشارات مهرنیوشا.  ملاصدرای شیرازی، صدرالدین محمد الشیرازی ۱۹۹۰م. الحکمه المتعالیه فی الاسار فالعقلیه الارب ، عـه بیـروت،داراحیاء التراث العربی.   

Auxier, Randall and Hahn 2007. Lewis Edwin (Eds), The Philosophy of Michael Dummett, open Court Publishing Company.

Critchley, Simon 2001. Continental Philosophy: A Very Short Introduction, Oxford: Oxford

University press.

Derrida, Jacques 1982. “Difference”, Margins of Philosophy, Chicago and London: University of Chicago Press.

Derrida, Jacques 1997. of Grammatology, Trans. GayatriChakravortySpivak, Baltimore and London: John Hopkins University Press.

Elihu Kats, John Durham Peters, Tamar Liebes and ArrilOrlott 2003. Canonic Texts in Media Research, Blackwell.

Hacker, P. M. S. 2006. “Soames’ History of Analytic Philosophy”, The Philosophical Quarterly, Vol. 56, No. 222.

Harris, F., James 2002. Analytic Philosophy of Religion, Dordrecht: Kluwer Academic Publisher.

Hayek, F. A. 1979. “The Influence of the Natural Sciences on The Social Sciences”, The CounterRevolution of Science, Indianapolis: Library Press.

Heidegger, Martin 1998. Basic Concepts, Larg E.(Translator), Indiana University Press.

James, William 1975. “Philosophical Conceptions and Practical Results”, The Work of William James, Vol. 1, Cambridge and London: Harvard University Press, PP. 257-270.

Kockelmans, J., Joseph 2001.”Continental Philosophy”, The Cambridge Dictionary of Philosophy, New York: Cambridge University Press.

Peirce, Charles Sanders 1934.Pragmatism and pragmaticism”,Collected Papers of Charles Sanders Peirce, Vol. 5, Cambridge: Harvard University Press.

Putnam, Hilary 1995. Pragmatism. An Open Question, Oxford: Blackwell.

Putnam, Hilary 1992. Reviewing Philosophy, London: Harvard University Press.

Rorty, Richard 1982. Consequences of Pragmatism, Minneapolis: University of Minnesota Press.

Rorty, Richard 1991. Philosophical Papers, Vol. 1, New York: Cambridge University Press.

Rorty, Richard 1999. Philosophical and Social Hope, London and New York: Penguin.

Rorty, Richard 1980. Philosophical and Mirror of Nature, Princeton: Prinseton University Press. Rorty, Richard 1998. “Pragmatism as Romantic Polytheism”, The Revival of Pragmatism (ed), Durham and London: Duke University Press.

Rorty, Richard 1997. “Religious Faith, Intellectual Responsibility, and Romance”, The Cambridge Companion to William James, Cambridge and London: Cambridge University Press, PP. 84-102.

Rorty, Richard (ed) 1976. The Linguistic Turn, Chicago: The University Press of Chicago.

Sandbothe, Mike and Nagal, Ludwig (eds) 2004. SystematischeMedienphilosophie, Berlin: AkademieVerlag. 

Wright, G. H., Von 1993. “Analytic Philosophy: A Historico- Critical Survey”, The Tree of Knowledge and Other Essays, Leiden:  E. J. Brill.





نوع مطلب :
برچسب ها : فلسفه تکنولوژی، فلسفه رسانه، رسانه دینی، رسانه ضد دین، رسانه انقلابی، دنیای مجازی، دنیای تکنولوژی،
لینک های مرتبط : شیخ مصطفی صدقیانی،
          
25 مهر 96
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی